Từ khối đất sét mộc mạc đến sản phẩm đỏ au rực màu nắng Thu Bồn, nghề làm gốm Thanh Hà là linh hồn sống động nhất của phố cổ Hội An.
Trong muôn vàn trải nghiệm mà Hội An – Di sản văn hóa thế giới dành tặng cho du khách, làm gốm tại làng Thanh Hà là một trong những hoạt động chạm sâu nhất vào tâm hồn người đến. Không phải chỉ vì sản phẩm cuối cùng bạn mang về, mà vì cả hành trình ngồi trước bàn xoay, hai bàn tay lấm lem đất, cảm nhận nhịp quay chậm rãi của vòng bánh xe nghề truyền qua bao thế hệ. Đó là khoảnh khắc bạn thực sự “chạm” vào di sản.
Lịch Sử 500 Năm Của Làng Gốm Thanh Hà
Câu chuyện về nghề làm gốm ở Hội An bắt đầu từ thế kỷ 16, khi những người thợ gốm từ vùng Thanh Hóa và Nam Định theo chân dòng người di cư vào phía Nam lập nghiệp. Họ mang theo kỹ thuật tạo hình bằng bàn xoay chân, bí quyết chọn đất sét và cách nung đốt độc đáo, rồi bám rễ bên dòng sông Thu Bồn thơ mộng để hình thành nên làng nghề Thanh Hà.
Vào cuối thế kỷ 17 – đầu thế kỷ 18, khi thương cảng Hội An phồn thịnh nhất, gốm Thanh Hà đã vươn mình trở thành “thổ sản quốc gia”, một mặt hàng xuất khẩu danh tiếng sang Nhật Bản, Trung Quốc và các nước châu Âu. Các sản phẩm gốm Thanh Hà theo những con tàu buôn rời bến, mang theo hơi thở của vùng đất Quảng Nam đến với thế giới rộng lớn.
Dù có giai đoạn làng nghề tưởng chừng sắp lụi tàn khi hàng công nghiệp tràn ngập thị trường, những nghệ nhân Thanh Hà đã kiên trì giữ lửa nghề. Ngày nay, nhờ sự phát triển của du lịch di sản và chính sách bảo tồn làng nghề truyền thống, làng gốm Thanh Hà không chỉ hồi sinh mà còn trở thành một trong những điểm đến văn hóa hút khách nhất tại Hội An.
Đặc Trưng Riêng Biệt Của Gốm Hội An – Vẻ Đẹp Không Pha Tạp
Điều đầu tiên khiến người ta nhận ra gốm Thanh Hà giữa hàng trăm dòng gốm Việt là màu đỏ gạch trầm ấm, không tráng men. Trong khi nhiều nơi dùng men bóng để tăng thẩm mỹ, gốm Thanh Hà tự hào với vẻ đẹp mộc mạc, thuần khiết đến từ bản thân đất và lửa.
Nguyên liệu – Linh hồn của gốm Thanh Hà
Bí quyết của gốm Hội An nằm ở loại đất sét ven sông Thu Bồn, dẻo vừa phải, giữ nước tốt, khi nung lên cho ra màu đỏ au như màu nắng. Đây là loại đất không thể thay thế, và cũng là lý do tại sao gốm Thanh Hà chỉ có thể được tạo ra ở mảnh đất này.
Kỹ thuật – Hoàn toàn thủ công
Khác với nhiều cơ sở gốm hiện đại sử dụng máy móc, làm gốm ở Thanh Hà vẫn giữ nguyên kỹ thuật thủ công hoàn toàn: bàn xoay bằng chân, dao nặn bằng tre, không khuôn đúc, không máy cắt. Mỗi sản phẩm là duy nhất, mang dấu ấn riêng của người thợ.
Hoa văn – Mộc mạc mà tinh tế
Họa tiết trên gốm Thanh Hà đơn giản, gần gũi với thiên nhiên và đời sống: hoa cúc, sóng nước, chim muông, hình kỷ hà… Không cầu kỳ như gốm Bát Tràng, không sắc sảo như gốm Chu Đậu, gốm Hội An đẹp bằng sự giản dị, chân thành.
Quy Trình Làm Gốm Truyền Thống – Từng Bước Chắt Lọc Tinh Hoa
Để hiểu trọn vẹn hành trình làm gốm Hội An, hãy cùng theo dõi từng công đoạn mà các nghệ nhân đã gìn giữ suốt năm thế kỷ qua:
1.Chọn và xử lý đất
Đất sét ven sông Thu Bồn được thu hoạch, phơi khô, nghiền nhỏ rồi nhào kỹ với nước để loại bỏ tạp chất và bọt khí. Công đoạn “đánh đất”, dùng tay vỗ và nắn là yếu tố quyết định sản phẩm sau khi nung có bị nứt hay không.
2. Tạo hình trên bàn xoay
Khối đất được đặt lên bàn xoay bằng chân, chân đạp nhịp nhàng giữ vòng quay đều, tay vuốt định hình. Đây là kỹ năng khó nhất: phải cảm nhận được sự hòa hợp giữa tay, chân, bàn xoay và đất.
Sau khi khô, nghệ nhân vẽ thêm họa tiết mong muốn, rồi đưa vào lò nung truyền thống ở nhiệt độ cao. Khi ra lò, đất xám trở thành gốm đỏ rực, cứng chắc và mang màu sắc đặc trưng không thể nhầm lẫn.
Trải Nghiệm Tự Tay Làm Gốm – Khi Du Khách Trở Thành Nghệ Nhân
Điều tuyệt vời nhất khi đến làng gốm Thanh Hà là bạn không chỉ đứng nhìn mà bạn còn được tự tay làm gốm dưới sự hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân. Đây là trải nghiệm được đặc biệt yêu thích bởi mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn, từ khách trong nước đến du khách quốc tế.
Bạn sẽ được nhận một khối đất sét mềm và làm quen với các dụng cụ thủ công: bàn xoay bằng chân, chậu nước, dao nặn tre, dây cắt đất. Lúc đầu, khi đất còn nghiêng méo và nước bắn tung tóe, bạn sẽ hiểu vì sao người ta nói rằng nghề gốm cần cả sự kiên nhẫn lẫn tình yêu.
Nhưng rồi, với sự hỗ trợ nhẫn nại của nghệ nhân, dần dần tay và chân tìm được nhịp, khối đất bắt đầu nghe lời. Từng đường vuốt chậm rãi, hình hài một chiếc chén, một chiếc lọ nhỏ hiện ra bởi chính tay bạn tạo.
Những điều bạn sẽ trải nghiệm khi làm gốm tại Hội An
- Được giới thiệu về lịch sử và kỹ thuật làm gốm truyền thống
- Tự tay nhào nặn đất sét và cảm nhận kết cấu độc đáo của nguyên liệu
- Tạo hình sản phẩm theo ý thích (chén, bình, tượng nhỏ…)
- Vẽ và trang trí hoa văn lên sản phẩm sau khi phơi khô
- Nhận lại sản phẩm hoàn chỉnh sau khi nung (nếu lưu trú đủ thời gian)
- Mua gốm thành phẩm về làm quà lưu niệm ý nghĩa
Địa Điểm Làm Gốm Nổi Tiếng Tại Hội An
Làng gốm Thanh Hà nằm tại Đường Duy Tân hoặc Phạm Phán, Khối 5, Phường Thanh Hà, Thành phố Hội An, Tỉnh Quảng Nam., cách trung tâm phố cổ khoảng 3km về phía Tây. Đây là làng nghề truyền thống hơn 500 năm tuổi, nổi tiếng với các sản phẩm gốm đất nung, công viên đất nung và các trải nghiệm tự tay chuốt gốm, tham quan miếu Tổ nghề
Giờ mở cửa : 8h -17h hàng ngày
Kết Luận
Giữa muôn vàn trải nghiệm mà một chuyến du lịch có thể mang lại, làm gốm tại làng Thanh Hà – Hội An là thứ hiếm hoi chạm được vào cả ba chiều: quá khứ, hiện tại và ký ức cá nhân. Bạn không chỉ đang “tham quan” một làng nghề, bạn đang đặt bàn tay mình vào dòng chảy 500 năm của những người thợ gốm đã sống, yêu và gắn bó với mảnh đất ven sông Thu Bồn này.
Nghề làm gốm ở Hội An không hoa mỹ, không phô trương — nó mộc mạc như chính màu đất đỏ đặc trưng, giản dị như những đường nét thủ công không bao giờ hoàn toàn giống nhau. Và chính sự không hoàn hảo đó lại là vẻ đẹp thật sự của nó: mỗi sản phẩm là một câu chuyện riêng, mỗi vết tay là một dấu ấn không thể sao chép.
Và nếu bạn muốn khám phá trọn vẹn hơn về vùng đất đặc biệt này, hãy ghé thăm Tôi Yêu Đà Nẵng để khám phá những trải nghiệm, địa điểm và bí quyết du lịch thú vị nhất tại Đà Nẵng, điểm xuất phát hoàn hảo cho hành trình chinh phục miền Trung của bạn.
Bạn đánh giá bài viết này thế nào?
Feedback của bạn giúp chúng tôi cải thiện nội dung tốt hơn.