Điêu khắc gốc tre Hội An – Khi Gốc Tre Bỏ Đi Trở Thành Linh Hồn Di Sản

Nảy mầm từ những gốc tre trôi dạt trong trận lũ lịch sử năm 1999, nghệ thuật điêu khắc gốc tre đã được một nghệ nhân xứ Quảng kiên trì tạo tác suốt 20 năm. Từ những vật phẩm tầm thường, ông đã thổi hồn vào chúng để tạo nên một di sản điêu khắc gốc tre nức tiếng gần xa, góp phần làm phong phú thêm bản sắc du lịch địa phương.

Giữa phố cổ Hội An rực rỡ đèn lồng và thơm mùi cao lầu, có một góc nhỏ khác biệt hoàn toàn, nơi những gốc tre xù xì, khúc khuỷu đang chờ được hóa thân. Không màu sơn lộng lẫy, không lớp men bóng bẩy, chỉ là đất và tre và bàn tay người nghệ nhân. Thế mà du khách từ khắp nơi trên thế giới đứng lại, ngỡ ngàng và không muốn rời đi. Điêu khắc gốc tre, một nghệ thuật thuần Việt, thuần Hội An, độc nhất vô nhị trên thế giới.

Nguồn Gốc Ra Đời Của Điêu Khắc Gốc Tre Tại Hội An

Không phải từ một trường mỹ thuật danh tiếng, không phải từ một đề án văn hóa bài bản, nghệ thuật điêu khắc gốc tre ở Hội An ra đời từ một trận lũ lịch sử và một cái nhìn khác người.

Lò Gạch Cũ Hội An – Điểm Check in Hoài Cổ Không Thể Bỏ Lỡ Khi Du Lịch Đà Nẵng

ĐỌC NGAY

Năm 1999, trận lũ lụt kinh hoàng tàn phá Quảng Nam, nhấn chìm nhà cửa, xưởng gỗ và tài sản của bao gia đình. Khi nước rút, trong đống đổ nát còn sót lại, một người đàn ông trẻ nhìn thấy thứ mà người khác bỏ qua: những gốc tre già trôi dạt, rễ xoắn vào nhau, hình thù lạ lẫm nhô lên từ lớp bùn. Ông nhặt lên, ngắm nghía, rồi cầm dùi đục, chỉ đục chơi thôi, thử xem sao. Khuôn mặt một nhân vật dần hiện ra.

Kể từ khoảnh khắc đó, điêu khắc gốc tre không còn là thứ ngẫu hứng nữa, nó trở thành nghiệp, thành đời, thành di sản mà nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ gắn bó suốt hơn 20 năm qua. Và cũng từ đó, Hội An có thêm một loại hình nghệ thuật thủ công chưa từng có ở bất kỳ đâu trên đất nước này.

Chân Dung Nghệ Nhân Huỳnh Phương Đỏ – “Cha Đẻ” Của Nghề Điêu Khắc Gốc Tre

Nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ. Sinh năm 1973. Khối Thịnh Mỹ, phường Cẩm An, TP. Hội An

Người duy nhất tại Việt Nam được xem là “cha đẻ” của nghệ thuật điêu khắc gốc tre.

• Học nghề điêu khắc gỗ tại làng mộc Kim Bồng từ năm 16 tuổi
• Bén duyên với điêu khắc gốc tre sau trận lũ lịch sử năm 1999
• Hơn 20 năm gắn bó và phát triển nghề điêu khắc gốc tre
• Trực tiếp đào tạo nhiều học trò, tạo việc làm ổn định cho người theo nghề
• Đại diện tỉnh Quảng Nam giới thiệu văn hóa vùng miền khắp từ Nam ra Bắc

Dáng người mảnh khảnh, nụ cười để lộ hàm răng sún đã thành thương hiệu, người ta nhận ra ông trước cả khi nghe tên. Ông ngồi giữa sân đầy gốc tre la liệt, bụi bay tung tóe bám mặt, trán lấm tấm mồ hôi, tay thoăn thoắt với búa và dùi, hình ảnh ấy đã quá quen thuộc với những ai từng đến phố cổ Hội An.

Hành trình gian truân trước khi thành danh

Con đường đến với điêu khắc gốc tre của Huỳnh Phương Đỏ không trải hoa hồng. Năm 16 tuổi, anh được cha mẹ đưa đến làng mộc Kim Bồng, làng nghề chạm khắc gỗ nổi tiếng nhất Hội An để học nghề. Vốn có năng khiếu bẩm sinh, anh thành thạo nhanh chóng, sau 3 năm học đã đi làm thuê cho các cơ sở điêu khắc gỗ.

Nhưng rồi nghề mộc rơi vào thời kỳ ế ẩm. Thu nhập không đủ sống, anh đành bỏ nghề, chuyển sang nấu bánh chưng, đạp xe khắp ngõ hẻm Hội An bán kiếm từng đồng. Chính những tháng năm thăng trầm gian khó đó đã tôi luyện nên con người không bỏ cuộc, không ngừng sáng tạo.

Điều Gì Làm Nên Sự Độc Đáo Của Điêu Khắc Gốc Tre?

Trong hàng trăm loại hình nghệ thuật thủ công ở Việt Nam, điêu khắc gốc tre đứng ở một vị trí hoàn toàn riêng biệt. Không có trường lớp nào dạy, không có giáo trình nào viết — đây là nghệ thuật thuần túy từ trực giác, kinh nghiệm và sự sáng tạo không ngừng của người nghệ nhân.

Với điêu khắc gốc tre, mỗi chiếc gốc là một bài toán riêng. Gốc tre nhiều rễ dài, rậm rạp thì có thể chế tác thành những nhân vật như Phúc, Lộc, Thọ hay Trương Tam Phong với chòm râu bồng bềnh. Gốc có hình dáng ngộ nghĩnh lại phù hợp với các nhân vật hài hước, sinh động. Không có công thức chung, tất cả đến từ nhãn quan của người nghệ nhân.

Những Tác Phẩm Điêu Khắc Gốc Tre Nổi Tiếng

Nghệ nhân Đỏ Tre không bó mình trong một thể loại. Những tác phẩm điêu khắc gốc tre của ông trải dài qua nhiều chủ đề, từ tâm linh Việt đến văn hóa nhân loại:

🏆 Các dòng tác phẩm tiêu biểu

• Tam Đa – Phúc Lộc Thọ: Bộ ba nhân vật phổ biến nhất, dùng những gốc tre nhiều rễ dài mô phỏng râu bạc của ông tiên. Đây là tác phẩm bán chạy nhất, được du khách yêu thích mua về thờ cúng hoặc trang trí.

• Danh nhân thế giới: Chân dung Newton, Einstein, và nhiều nhà bác học, triết gia nổi tiếng, tạo cầu nối với du khách quốc tế, giúp họ cảm nhận gần gũi hơn với nghệ thuật Việt.
• Nhân vật văn học Việt: Lão Hạc của nhà văn Nam Cao được tái hiện sống động qua từng nét khắc. Đây là loại tác phẩm đòi hỏi kiến thức văn hóa sâu rộng nhất.
• Nhân vật tâm linh: Trương Tam Phong, Bồ Đề Đạt Ma, La Hán, những nhân vật có hình tượng đặc trưng phù hợp với dáng gốc tre nhiều nhánh.
• Chân dung người thật: Điêu khắc chân dung theo đặt hàng của khách — đây là thử thách cao nhất đòi hỏi kỹ năng quan sát và tái hiện tầm cao.

Điều đặc biệt trong từng tác phẩm điêu khắc gốc tre của nghệ nhân Đỏ Tre là khả năng đặc tả cảm xúc: những khuôn mặt biểu đạt đủ cung bậc hỉ nộ ái ố, tươi cười hoặc đăm chiêu, phúc hậu hoặc khắc khổ. Mỗi bức tượng như đang sống, đang kể một câu chuyện của riêng mình.

Cây Tre Trong Văn Hóa Việt Và Ý Nghĩa Sâu Xa Của Nghệ Thuật Này

Để hiểu vì sao điêu khắc gốc tre tại Hội An lại có sức hút mãnh liệt như vậy, cần hiểu vị trí của cây tre trong lòng người Việt. Tre không chỉ là nguyên liệu, tre là biểu tượng của bản sắc dân tộc: thẳng thắn, bền bỉ, vươn lên trong nghịch cảnh, sống đơn giản mà mạnh mẽ.

Và bây giờ, với nghệ thuật điêu khắc gốc tre, ngay cả phần bị bỏ đi nhất của cây tre, cái gốc già nua, xù xì, vô dụng cũng trở thành tác phẩm nghệ thuật.

Mua tác phẩm gốc tre làm quà lưu niệm

Một tác phẩm điêu khắc gốc tre là món quà lưu niệm Hội An khác biệt hoàn toàn — không phải đồ lưu niệm đại trà mà là tác phẩm nghệ thuật thực sự, độc bản, có câu chuyện và linh hồn. Giá từ vài trăm nghìn đến vài triệu đồng tùy kích thước và độ tinh xảo.

Kết Luận

Có những loại hình nghệ thuật ra đời từ sự giàu sang và học thuật. Và có những loại hình nghệ thuật ra đời từ bùn lầy, từ trận lũ, từ bàn tay lấm lem và trái tim không chịu bỏ cuộc. Điêu khắc gốc tre Hội An chính là điều làm nó trở nên vĩ đại hơn bất kỳ tác phẩm nào được tạo ra trong điều kiện sang trọng.

Hơn 20 năm, nghệ nhân Huỳnh Phương Đỏ đã chứng minh rằng di sản không nhất thiết phải bắt đầu từ nghìn năm trước. Nó có thể bắt đầu từ một gốc tre trôi dạt trong trận lũ năm 1999, từ một người đàn ông ngồi một mình giữa sân đầy bụi, từ tiếng dùi lách cách vang lên giữa buổi chiều nắng Hội An. Mỗi tác phẩm điêu khắc gốc tre ra đời là một lần nữa khẳng định: vẻ đẹp không nằm ở nguyên liệu quý giá, mà nằm ở đôi tay và tâm hồn của người tạo ra nó.

Và nếu bạn đang lên kế hoạch đến Hội An, mảnh đất của ánh đèn lồng, phố cổ rêu phong và sông Hoài lung linh, hãy dành một khoảng lặng để ghé qua gian hàng nhỏ với những gốc tre đang nhìn bạn bằng đôi mắt được khắc từ bàn tay người nghệ nhân. Bạn có thể sẽ mang về một tác phẩm. Nhưng chắc chắn, bạn sẽ mang về câu chuyện không bao giờ quên.

Và nếu bạn muốn khám phá trọn vẹn hơn về vùng đất đặc biệt này, hãy ghé thăm Tôi Yêu Đà Nẵng để khám phá những trải nghiệm, địa điểm và bí quyết du lịch thú vị nhất tại Đà Nẵng, điểm xuất phát hoàn hảo cho hành trình chinh phục miền Trung của bạn.